Bu haftanın en önemli gelişmesi bir ABD temyiz kararı: Üçüncü Daire, bir hukuk veri tabanının editoryal özetlerini izinsiz biçimde yapay zeka eğitiminde kullanmanın "adil kullanım" sayılmayacağına hükmetti. Kararın konusu doğrudan bizim meslek araçlarımız; içtihat bankaları, karar özetleri ve bunların üzerine kurulan yapay zeka asistanları.
Aynı haftada Türkiye'den de iki somut veri var. KVKK'nın Türkiye Barolar Birliği katkısıyla hazırladığı avukat rehberi, müvekkil dosyasını bir yapay zeka aracına yüklemenin yurt dışına veri aktarımı sayılabileceğini açıkça yazdı. Apilex'te karşıma çıkan bir İstanbul kararı ise mahkemenin gerekçesinde yapay zeka kullandığını nasıl beyan ettiğini gösteriyor. Notların sonunda AB Yapay Zeka Tüzüğünün güncel takvimini ve ABD'deki iki düzenlemeyi kısaca özetledim.
Yapay zeka hukukunda ilk temyiz kararı: eğitim verisi ve telif (Thomson Reuters / ROSS)
ABD Üçüncü Daire Temyiz Mahkemesi 29 Eylül 2026'da Thomson Reuters Enterprise Centre GmbH v. ROSS Intelligence Inc. (No. 25-2153) davasında kararını verdi. Karar önce mühürlü olarak dosyalandı, ertesi gün kamuya açıldı. Yapay zeka eğitiminde adil kullanım savunmasını inceleyen ilk federal temyiz kararı bu.
Olay kısaca şöyle: ROSS, sade dille sorulan hukuki sorulara içtihat pasajlarıyla cevap veren bir arama motoru geliştirmek istedi. Modeli eğitmek için Westlaw'daki "headnote" adı verilen editoryal karar özetlerinden türetilmiş binlerce soru-cevap notu kullandı. Thomson Reuters telif ihlali iddiasıyla dava açtı; Delaware'deki ilk derece yargılamasında (görevlendirme ile bakan Hakim Stephanos Bibas) kısmi özet karar Thomson Reuters lehine çıktı, ROSS ara karar temyizine gitti.
Daire (Restrepo, Montgomery-Reeves, Bove; kararı yazan Hakim Montgomery-Reeves) iki noktada ilk derece kararını onadı:
- Karar özetleri eser niteliğinde: Editörlerin hangi hukuki noktayı seçip nasıl ifade edeceğine karar verdiği özetler, mahkeme kararının kendisi kamuya açık olsa da yeterli yaratıcılığı taşıyor.
- Adil kullanım yok: ROSS'un kullanımı ticari, dönüştürücü niteliği en fazla "asgari" düzeyde, kopyalama kapsamlı ve Westlaw'ın hem kendi pazarına hem de "yapay zeka eğitim verisi olarak lisanslama" pazarına zarar veriyor. Mahkemeye göre bu ikinci pazarın henüz oluşmakta olması, korunmayacağı anlamına gelmiyor.
Kararın en çok tartışılacak kısmı 7 numaralı dipnot. ABD Adalet Bakanlığı 1 Eylül 2026'da OpenAI davalarında verdiği görüşte büyük dil modellerinin eğitiminin dönüştürücü kullanım olduğunu savunmuştu. Daire bu görüşü reddetmedi, ayırt etti: ROSS'un sistemi yeni bir ifade üretmiyor, yalnızca mevcut karar pasajlarını getiriyordu; amacı da Westlaw'ın ticari bir ikamesini yapmaktı. Yani karar, üretken yapay zeka davalarını (Bartz / Anthropic, Kadrey / Meta, OpenAI davaları) doğrudan çözmüyor; ama "rakip ürünü eğitmek için rakibin editoryal emeğini kullanmak" senaryosunda çizgiyi netleştiriyor. ROSS, Yüksek Mahkemeye başvuracağını açıkladı.
Türk hukuku bakımından: Bizde kararların kendisi serbest. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.31, resmen yayımlanan mevzuatın ve "kazai kararların" çoğaltılmasını ve işlenmesini serbest bırakıyor. Ancak bir içtihat bankasının hazırladığı özetler, anahtar kelime sistemleri ve seçim-düzenleme yapısı ayrı bir koruma konusu olabilir: başkasına ait eserin "izah veya şerhi yahut kısaltılması" işlenme eser sayılıyor (m.6/1-9), seçme ve derlemeye dayanan veri tabanları da işlenme eser olarak korunuyor (m.6/1-11). Buna ek olarak ek m.8, esaslı yatırım yapan veri tabanı yapımcısına içeriğin önemli bir kısmının aktarılmasına izin verme veya yasaklama hakkı tanıyor. ROSS kararındaki soru Türkiye'de sorulsaydı tartışma büyük ihtimalle bu iki eksende, işlenme eser ve ek m.8 ekseninde yürürdü. Hukuk teknolojisi girişimleri ve kendi veri setini kuran bürolar için pratik sonuç şu: kararları kaynağından almak serbest, başkasının özetini toplu biçimde almak değil.
Bir Türk mahkemesi gerekçesinde yapay zeka kullanımını beyan etti
Apilex'te yapay zeka kullanımına değinen kararları tararken İstanbul 14. Asliye Ticaret Mahkemesinin bir tanıma ve tenfiz kararına rastladım: İstanbul 14. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2025/976, K. 2026/413, 30.04.2026. Uyuşmazlık bir Amsterdam mahkemesi kararının Türkiye'de tenfizi; mahkeme davayı kabul ediyor ve MÖHUK m.54/a'daki karşılıklılık şartını Hollanda mahkemelerinin Türk kararlarını tanıdığı üç karara dayanarak sağlanmış sayıyor.
Yapay zeka açısından ilginç olan, gerekçenin sonundaki ayrı paragraf. Mahkeme, davacının dayandığı Hollanda kararlarının teyidi ve Hollandaca metinlerin çevirisi için yapay zekadan "teknik araç olarak" yararlandığını açıkça yazıyor ve bunu Kamu Görevlileri Etik Kurulunun 10.09.2024 tarihli ve 2024/108 sayılı, kamu görevlilerinin yapay zeka sistemlerini kullanırken uyacağı etik ilkelere ilişkin kararına dayandırıyor. Beyanda öne çıkan unsurlar:
- Yapay zeka yalnız araştırma ve çeviri desteği için kullanılmış; hukuki yorum, delil değerlendirmesi ve vicdani kanaat hakimde kalmış.
- Bulgular bağımsız olarak doğrulanmış, kaynak bağlantıları kayda alınmış ve kanun yolu incelemesinde denetlenebilir hale getirilmiş.
- Kişisel veri paylaşılmamış.
- Çevirinin yeminli tercümanca teyit edilmediği, bu nedenle çeviri hatası riskinin bulunduğu kabul edilmiş; taraflara bu konuda somut itiraz yolu gösterilmiş.
Aynı mahkemenin aynı dosyada verdiği ilk kararda (E. 2023/856, K. 2025/415, 15.05.2025) da benzer bir beyan yer alıyor. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi bu ilk kararı dört usul eksikliği nedeniyle kaldırmış; sayılan eksiklikler onaylı örnek, gerekçe-hüküm çelişkisi, tefrik öncesi açıklama ve harçla ilgili. Yapay zeka kullanımı kaldırma gerekçeleri arasında yok.
Bu karar bir emsal değil, tek bir ilk derece mahkemesinin tercihi. Ama yargıda yapay zeka kullanımının nasıl görünür kılınabileceğine dair somut bir örnek: kullanılan aracın ne için kullanıldığı, neyin doğrulandığı ve neyin doğrulanamadığı gerekçede yazılı. Avukat açısından bu, itirazın da somutlaşabileceği anlamına geliyor; hangi çevirinin veya hangi kaynağın yanlış aktarıldığı gösterilebilir.
KVKK: Dosyayı yapay zekaya yüklemek yurt dışına aktarım sayılabilir
Kişisel Verileri Koruma Kurumu 22 Eylül 2026'da Avukatların Mesleki Faaliyetlerinde Kişisel Verilerin Korunmasına İlişkin Uygulama Rehberi'ni yayımladı. Rehber 158 sayfa; yapay zekaya ayrılan bölüm kısa ama net (s. 120-122 ve 146).
Rehbere göre avukatın müvekkil dosyasını, dava evrakını veya kişisel veri içeren bir belgeyi ChatGPT, Claude veya Gemini gibi bir araca yüklemesi, hizmet sağlayıcı veya sunucuları yurt dışındaysa 6698 sayılı Kanun m.9 kapsamında yurt dışına aktarım oluşturabilir. Kurum, bu işlemin "yalnızca teknik destek alınması veya hukuki araştırma yapılması" olarak görülmemesi gerektiğini vurguluyor. Hizmet sağlayıcı yurt içinde olsa bile m.8 kapsamında yurt içi aktarım değerlendirmesi yapılması tavsiye ediliyor.
Uygulamada yapılması gerekenler rehberde sayılmış:
- Aracın kullanım şartları, gizlilik politikası, verilerin nerede saklandığı ve alt işleyenlere ilişkin hükümleri incelenmeli.
- Kişisel veriler mümkün olduğunca maskelenmeli veya anonim hale getirilmeli.
- Özel nitelikli kişisel veriler sisteme yüklenmemeli; yalnız amaç için gerekli asgari veri paylaşılmalı.
- Aracın veri saklama, model eğitimi ve insan incelemesi politikaları kontrol edilmeli.
Rehber bağlayıcı bir düzenleme değil, ama bir şikayet veya ihlal bildiriminde Kurulun hangi soruları soracağını önceden gösteriyor. Büroda kullanılan araçların bir listesini çıkarıp her biri için "veri nerede işleniyor, model eğitiminde kullanılıyor mu" sorusunun cevabını yazılı hale getirmek iyi bir başlangıç. Kurulun ceza pratiğine ilişkin ayrıntılar için KVKK 2026 ilke kararları ve cezalar yazısına bakılabilir.
KVKK'dan iki not daha: Kurum 24 Eylül'de yapay zeka, 5G ve kişisel veriler temalı bir zirve düzenledi. İbn Haldun Üniversitesi ile birlikte 3-4 Aralık 2026'da yapılacak "İstihdamda Yapay Zeka ve Kişisel Verilerin Korunması Sempozyumu" için bildiri özeti son tarihi 23 Ekim 2026. İşe alımda yapay zeka kullanımı üzerine çalışan meslektaşlar için takvime yazılacak bir tarih.
AB Yapay Zeka Tüzüğü: Omnibus sonrası güncel takvim
Yapay zeka hukuku gündeminde son iki ayda en çok karışan konu AB takvimi. Bazı kaynaklar hala yüksek riskli sistemler için yükümlülüklerin 2 Ağustos 2026'da başladığını yazıyor; bu artık doğru değil. (AB) 2026/1744 sayılı Tüzük ("Digital Omnibus on AI") 24 Temmuz 2026'da Resmi Gazete'de yayımlandı ve 27 Temmuz'da yürürlüğe girdi. Güncel tarihler şöyle:
- Ek III kapsamındaki bağımsız yüksek riskli sistemler (işe alım, kredi, eğitim, temel kamu hizmetlerine erişim gibi): 2 Aralık 2027.
- Sektörel ürün mevzuatına tabi ürünlerde güvenlik bileşeni olan sistemler (Ek I): 2 Ağustos 2028.
- Şeffaflık yükümlülükleri (m.50): 2 Ağustos 2026'dan beri uygulanıyor. 2 Ağustos 2026'dan önce piyasaya sunulmuş üretken yapay zeka sistemleri için çıktıların makinece okunabilir işaretlenmesinde geçiş süresi 2 Aralık 2026'da bitiyor.
- Yeni yasak: Rıza dışı mahrem görüntü ve çocuk istismarı içeriği üreten sistemler yasaklı uygulamalar listesine eklendi.
- Düzenleyici deney alanlarının kurulma süresi 2 Ağustos 2027'ye uzatıldı; KOBİ'lere tanınan kolaylıklar "küçük orta ölçekli" şirketlere genişletildi.
Türk şirketleri bakımından soru değişmedi: AB pazarına sistem sunan veya çıktısı AB'de kullanılan Türk sağlayıcılar, Tüzüğün kapsamına girebilir. Değişen yalnızca hazırlık süresi. İşe alım ve kredi değerlendirmesi yapan yazılımlar için 2 Aralık 2027 artık ana tarih; içerik üreten araçlar için ise 2 Aralık 2026 iki ay sonra. Türkiye'deki tekliflerin ve Eylem Planının AB çizgisine ne kadar yaklaştığı Türkiye'de yapay zeka hukuku 2026 yazısında ayrıntılı.
ABD'den iki kısa not: gönüllü taahhüt ve işyerinde yapay zeka
Beyaz Saray taahhüdü. 29 Eylül'de Anthropic, Google, Meta, Nvidia, OpenAI ve xAI yöneticileri Beyaz Saray'da "Joint Commitment on Frontier Responsibilities" başlıklı bir sayfalık metni imzaladı. Şirketler model yeteneklerini ve siber, biyolojik ve kimyasal riskleri izleyen iç kontroller, bu kontrolleri denetleyen iç ekip, bağımsız dış denetçi ve yönetim kurulu düzeyinde bir komite kurmayı taahhüt ediyor. Metin hukuken bağlayıcı değil; yaptırım, ihlal bildirimi veya denetçi seçimine dair bir kural da içermiyor. ABD'nin bağlayıcı federal kural yerine öz-düzenlemeyi tercih ettiğini teyit eden bir belge olarak okunmalı.
Kaliforniya'da işyeri yasaları. Vali Newsom 30 Eylül'de işyerinde yapay zeka kullanımına ilişkin bir yasa paketini imzaladı. En dikkat çekeni SB 947: işveren disiplin ve fesih kararlarını yalnızca otomatik sisteme dayandıramayacak, kararın bir insan tarafından desteklenmesi ve çalışana bildirim yapılması gerekecek (yürürlük 1 Temmuz 2027). AB 1883 ise çalışanın duygu durumunu çıkarsamaya veya nöral veri toplamaya yönelik izlemeyi sınırlıyor.
Türk hukukunda benzer korumanın dayanağı bugün için KVKK m.11/1-g: ilgili kişi, verilerin münhasıran otomatik sistemlerle analiz edilmesi suretiyle aleyhine bir sonuç çıkmasına itiraz edebilir. İş hukukunda ise feshin geçerli nedene dayanması ve savunma alınması şartı, yalnız algoritmaya dayanan bir feshi zaten zorlaştırıyor. Kaliforniya'nın yaptığı, bu sonucu açık bir yasa kuralına bağlamak.
Yapay zeka hukuku gündeminde önümüzdeki haftalar
- 23 Ekim 2026: KVKK-İbn Haldun sempozyumu bildiri özeti son günü.
- 2 Aralık 2026: AB'de mevcut üretken yapay zeka sistemleri için çıktı işaretleme geçiş süresinin sonu.
- ROSS: ABD Yüksek Mahkemesine başvuru ve OpenAI davalarında Adalet Bakanlığı görüşünün akıbeti.
- TBMM: 1 Ekim'de başlayan yasama yılında komisyonda bekleyen yapay zeka tekliflerinin (2/2234, 2/3358, 2/3404) gündeme alınıp alınmayacağı.
Kısaca
ROSS kararı ChatGPT gibi üretken yapay zeka modellerini de bağlıyor mu?
Doğrudan bağlamıyor. Mahkeme, ROSS'un sisteminin yeni ifade üretmediğini ve Westlaw'ın ticari ikamesi olarak tasarlandığını vurguladı; üretken modellerin eğitimini konu alan davaları ayrı tuttu. Karar en çok, rakip bir ürünü eğitmek için rakibin editoryal içeriğinin izinsiz kullanıldığı durumlarda emsal değeri taşıyor.
Türkiye'de mahkeme kararlarını yapay zeka eğitiminde kullanmak serbest mi?
Kararların kendisi serbest; FSEK m.31 kazai kararların çoğaltılmasını ve işlenmesini serbest bırakıyor. Ancak bir veri tabanının hazırladığı özetler işlenme eser olarak, esaslı yatırımla oluşturulan veri tabanı içeriği de FSEK ek m.8 kapsamında korunabilir. Kararları resmi kaynaktan almak ile başkasının özet ve sınıflandırmasını toplu olarak almak farklı sonuçlar doğurur.
Avukat müvekkil dosyasını yapay zeka aracına yükleyebilir mi?
KVKK rehberine göre bu işlem, araç veya sunucu yurt dışındaysa KVKK m.9 kapsamında yurt dışına aktarım sayılabilir ve m.9 şartlarına uyum gerekir. Rehber, verilerin maskelenmesini, özel nitelikli verilerin yüklenmemesini ve aracın saklama ve model eğitimi politikalarının incelenmesini tavsiye ediyor.
AB Yapay Zeka Tüzüğünde yüksek riskli sistemler için son tarih nedir?
(AB) 2026/1744 sayılı Omnibus Tüzüğü ile Ek III kapsamındaki bağımsız yüksek riskli sistemler için tarih 2 Aralık 2027'ye, ürün mevzuatına bağlı sistemler için 2 Ağustos 2028'e ertelendi. Şeffaflık yükümlülükleri ise 2 Ağustos 2026'dan beri uygulanıyor.
Kaynaklar
- ABD 3. Daire Temyiz Mahkemesi, Thomson Reuters Enterprise Centre GmbH v. ROSS Intelligence Inc., No. 25-2153, 29.09.2026: karar metni.
- İstanbul 14. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2025/976, K. 2026/413, 30.04.2026 (Apilex).
- KVKK, Avukatların Mesleki Faaliyetlerinde Kişisel Verilerin Korunmasına İlişkin Uygulama Rehberi, 22.09.2026, s. 120-122, 146.
- Regulation (EU) 2026/1744, OJ L, 24.07.2026 (EUR-Lex).
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.6/1-9, m.6/1-11, m.31, ek m.8; 6698 sayılı Kanun m.8, m.9, m.11.
Bu not 3 Ekim 2026 itibarıyla kamuya açık kaynaklara dayanır ve genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Önceki notlar için Yapay Zeka Gündemi, alanın diğer yazıları için çalışma alanları sayfasına bakılabilir.